Ramkeshar’s World

A Complete Website

बाँझोपनको पनि उपचार हुन्छ


सिन्धुलीकी २४ वर्षीया रुक्मिणीको विवाह भएको दुई वर्षसम्म पनि सन्तान नभएपछि विभिन्न ठाउँमा भाकल गर्नुका साथै औषधि उपचार पनि सुरु गरियो तर सन्तान भएनन्। स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा उनमा कुनै खोट नभेटिएपछि पतिलाई पनि परीक्षणका लागि बोलाइयो तर शिक्षण पेसामा
संलग्न उनका पतिले आफ्नो कुनै कमजोरी नभएकोले परीक्षणको जरुरत नै नपर्ने जिद्दी कसे। विवाह भएको ५ वर्षसम्म पनि सन्तान नभएपछि अरुको सल्लाहमा रुक्मिणीका पतिले अर्की विवाह गरे तर दोस्रो विवाह गरेको ३ वर्षमा पनि कुनै सन्तान नभएपछि बल्ल उनी जँचाउन गए।
स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा उनको शुक्रवाहिनी नली (शुक्रकीट बहने नली) बन्द भएको पत्ता लाग्यो। बन्द नलीको उपचारपछि उनका दुवै पत्नीबाट सन्तान भए तर आफ्नै अहम् र गल्तीका कारण दुईवटी पत्नीको लोग्ने बन्नुपरेकोमा उनलाई ग्लानि र पछुतो भयो। तर उनले सच्याउन नसकिने ठूलो भूल गरिसकेकाले पछुतो मान्नुको कुनै तुक थिएन।
रुक्मिणी दम्पतीको जस्तै समाजमा धेरै मानिस बाँझोपन र यससँग सम्बन्धित अज्ञानता र अन्धविश्वासका कारण अनेक सामाजिक समस्या झेलेर बसिरहेका छन् भने केहीले बेलैमा उपचार गरी सन्तान पनि प्राप्त गरिरहेका छन्।
सामाजिक समस्याको रुपमा बाँझोपन
बाँझोपन विश्वव्यापी समस्या हो। विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्वका करिब ८ देखि १२ प्रतिशत मानिसले प्रजनन उमेरमा बाँझोपनको समस्याको अनुभव गर्छन्। नेपालमा बाँझोपनको समस्या कुन स्थितिमा छ भन्नेबारे विस्तृत अध्ययन नभए तापनि लगभग यस्तै स्थितिमा रहेको सम्बद्ध विज्ञहरुको अनुमान छ। अध्ययनअनुसार करिब ६ प्रतिशत नेपालीमा बाँझोपनको समस्या रहेको नेपाल परिवार नियोजन संघका कार्यक्रम निर्देशक डा. गिरिधारी शर्मा बताउनुहुन्छ। बाँझोपन महिला र पुरुष जसलाई पनि हुन सक्ने भए तापनि नेपालमा अज्ञानता र अन्धविश्वासका कारण यो समस्या महिलाहरुलाई नै हुन्छ भनेर लान्छना लगाउने गरिएको छ। यसले गर्दा विनाकारण धेरै महिलाले हीनताबोध र पारिवारिक तथा सामाजिक उपेक्षा खेप्नुपरिरहेको पाइन्छ।
बाँझोपनको उपचारमा सम्लग्न निःसन्तान केन्द्रका प्रमुख डा. उमा श्रीवास्तव भन्नुहुन्छ- ँविवाह गरेको एक-दुई वर्षमा सन्तान भएन भने महिलालाई दोषी ठहर्‍याउने, अपहेलना गर्ने र उपचारका लागि महिलालाई नै पठाउने गरिन्छ। तर समस्या महिला-पुरुष दुवैलाई हुन सक्ने भएकाले दुवैलाई सँगै बोलाएर सोधपुछ, परीक्षण र आवश्यकताअनुसार उपचार गर्ने गरिएको छ।’
बाँझोपनको दोष महिलालाई मात्र दिने सामाजिक कुपरम्पराका साथै नेपालको कानुनले समेत यससम्बन्धमा भेदभावपूर्ण व्यवहार गरेको छ। यदि विवाह गरेको १० वर्षसम्म जीवित बच्चा जन्मेको छैन भने उनको पतिले विवाह गर्न पाउने व्यवस्था छ। नेपालको वर्तमान कानुनले पनि बाँझोपनको समस्या पुरुषमा पनि हुन सक्छ भन्ने सत्यतातर्फ ध्यान पुर्‍याएको पाइँदैन।
नेपाल परिवार नियोजन संघका कार्यक्रम निर्देशक डा. गिरिधारी शर्मा भन्नुहुन्छ- ँबाँझोपन हुँदा पुरुषको परीक्षण नै नगरी महिलाको मात्र परीक्षण गर्ने, महिलालाई बहिष्कार गर्ने, कमजोर पार्ने, अर्की विवाह गर्ने कुसंस्कार छ, यसले ठूलो सामाजिक समस्या ल्याइरहेको छ। सहरी क्षेत्रमा दुवैले उपचार गर्ने चलन आए तापनि ग्रामीण क्षेत्रमा उपचारै नगरी विवाह गर्ने चलन अझै विद्यमान छ।’ बाँझोपनको समस्या आएमा दुवैको उपचार गर्दा अधिकांशको सन्तान हुन सक्ने दृष्टिकोण राखी नेपाल परिवार नियोजन संघले आफ्ना कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको डा. शर्माले जानकारी दिनुभयो।
वास्तवमा बाँझोपनको समस्या महिला र पुरुष दुवैलाई हुन सक्छ। अहिलेसम्मको अध्ययनअनुसार बाँझोपनको ३५ प्रतिशत कारणहरु महिलामा र ३५ प्रतिशत नै कारण पुरुषमा पाइएको छ। बाँकी ३० प्रतिशत कारण महिला-पुरुष दुवै -दम्पती)मा वा कारण नै पत्ता नलागेको स्थिति छ।
यस्तो स्थितिमा बाँझोपनको कारण महिलालाई मात्र थोपर्नु कदापि उचित होइन। यसले बाँझोपनको समस्यालाई अझ लम्ब्याउँछ र महिलाहरुको मान मर्दन गर्छ। त्यसकारण बाँझोपनको अनुभव हुनासाथ दम्पतीले नै संयुक्तरुपमा स्वास्थ्य परीक्षण गराई सन्तान प्राप्तिको प्रयास गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।
बाँझोपनसम्बन्धमा राम्रो जानकारी नभएका कारण पनि यो एउटा सामाजिक समस्याको रुपमा देखा परेको छ। सरकार र समाजले यसलाई त्यति महत्त्व नदिएको र सूचना प्रवाहमा कमी भएकाले बाँझोपनको उपचारको सम्भावना र उपचार गर्ने स्थानका बारेमा सर्वसाधारणमा राम्रो जानकारी छैन।
बाँझोपनको उपचार विभिन्न सरकारी अस्पतालहरुमा हुने भए तापनि जनस्वास्थ्यका दृष्टिले जनचेतना जगाउने, रोकथाम गर्ने, प्रचारप्रसार गर्ने सरकारी कार्यक्रम हाल नभएको स्वास्थ्य सेवा विभाग परिवार स्वास्थ्य महाशाखाकी स्त्रीरोगविज्ञ डा. शीलु अर्याल बताउनुहुन्छ।
नेपाल परिवार नियोजन संघले आफ्नो कार्यक्रम क्षेत्रमा सन् २००५ मा गरेको एक अध्ययनअनुसार १८.५ प्रतिशत प्रजनन उमेरका मानिसले बाँझोपनका बारेमा थाहा नपाएको बताएका थिए। यसमध्ये ७४ प्रतिशत पुरुष र ८९.४ प्रतिशत महिलाले मात्र यसबारेमा जानकारी पाएको बताएका थिए। त्यस्तैगरी ६८.३ प्रतिशत किशोर र ८५.८ किशोरीले यसबारेमा थाहा पाएको बताएका थिए। यसले बाँझोपनका बारेमा महिलालाई भन्दा पुरुषलाई कम ज्ञान भएको थाहा हुन्छ । त्यस्तैगरी २० प्रतिशत पुरुष र २६ प्रतिशत महिलालाई मात्र बाँझोपनको उपचार हुन सक्छ भन्ने थाहा भएको सर्वेक्षणमा पाइएको थियो। यी तथ्यांकले बाँझोपनसम्बन्धमा जनचेतनाका कार्यक्रमको अभाव महसुस हुन्छ।
गर्भनिरोधक कुनै पनि साधन प्रयोग नगरेको र सन्तान प्राप्तिका लागि लगातार दुई वर्षसम्म प्रयत्न गर्दा पनि सन्तान भएन भने यस्तो अवस्थालाई बाँझोपन भनिन्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनले विकसित देशमा एक वर्षर विकासोन्मुख मुलुकमा २ वर्षसम्म स्त्री-पुरुषसँगै बस्दा पनि सन्तान नभएको अवस्थालाई बाँझोपनको दायराभित्र राखेको छ। प्रजनन उमेरका स्त्री-पुरुषले एक वर्षसम्म लगातार प्रयत्न गर्दा पनि सन्तान नभएमा त्यस्ता दम्पतीले उपचारको सोचविचार गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
परिवार स्वास्थ्य महाशाखाका अनुसार सामान्यतया गर्भनिरोधका साधन प्रयोग गरेको छैन र गर्भ रोक्नका लागि कुनै विधि पनि अपनाइएको छैन भने विवाह गरेको ६ महिनाभित्र ८५ प्रतिशत महिला गर्भवती हुन्छन् र एक वर्षभित्र प्रायः सबै महिला गर्भवती हुन्छन्। कतिपय महिलाहरुचाहिँ गर्भधारण गरे पनि विविध कारणले भ्रूण खस्ने समस्याबाट पीडित हुन्छन्। यसको पनि उपचार गरी बाँझोपनको समस्याबाट मुक्त हुन सकिन्छ।
अन्धविश्वासका कारण बाँझोपनलाई ँदैवी श्राप’, ँपूर्वजन्मको फल’ आदि भनेर महिलाहरुलाई कतिपय सामाजिक तथा सांस्कृतिक कार्यहरुमा सम्लग्न गराइँदैन र उपचारको प्रयास पनि गरिंदैन। उपचारको प्रयास गर्दा पनि महिलाहरुको मात्र गरिन्छ। तर बाँझोपनको कारण दैवी श्राप वा पूर्वजन्मको फल नभई विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरु हुन् र त्यसको उपचार पनि हुन सक्छ। त्यसकारण बाँझोपनको दोष एक-अर्कालाई लगाउनुभन्दा यसलाई साझा समस्या ठानेर दम्पतीले नै उपचारको प्रयास गर्नु उचित हुन्छ।
बाँझोपनका कारण
बाँझोपनको उपचारमा लामो समयदेखि संलग्न विशेषज्ञ तथा निःसन्तान केन्द्रकी प्रमुख डा. उमा श्रीवास्तव भन्नुहुन्छ- ँबाँझोपनको समस्या स्त्री-पुरुष दुवैमा उस्तै हुन्छ र बेलैमा उपचार गरे धेरैले सन्तान प्राप्त गर्न सक्छन्।’
पुरुषमा बाँझोपनको कारण
डा. श्रीवास्तवका अनुसार विभिन्न कारणले गर्दा पुरुषमा बाँझोपनको समस्या देखिन सक्छ। शुक्रकीटको उत्पादन कम भएमा, वीर्यवाहिनी नली ट्युमर वा यौनरोग संक्रमणका कारण बन्द भएमा सन्तान प्राप्तिमा असर पर्छ। त्यस्तैगरी हर्निया, हाइड्रोसिलको अप्रेसन गरेको अवस्थामा शुक्रवाहिनी नलीमा असर पुग्न सक्छ। शरीरको विकास क्रममा पुरुष हर्मोन विकास हुने बेलामा हर्मोन असन्तुलित हुँदा अण्डकोषको विकास हुँदैन। यस्तै आमाको पेटमा हुँदा अण्डकोष शरीरभित्र हुन्छ र जन्मिदा बाहिर आउँछ। तर कसै-कसैमा बाहिर नआई भित्रै बस्छ र कसैमा आधा भित्र र आधा बाहिर हुन्छ। यस्तो अवस्थामा पनि पुरुष सन्तान उत्पादनका लागि सक्षम हुँदैन। बालक जन्मिएपछि अण्डकोष परीक्षण गरी उपचार गरेमा भविष्यमा बाँझोपनको समस्या आउँदैन। अण्डकोषको राम्रो विकास नभएको, अप्रेसनका कारण शुक्रवाहिनी नलीमा असर परेको तथा शुक्रकीट कम उत्पादन भएको अवस्थामा पनि उपचार गरी बाँझोपनको समस्या हटाउन सकिन्छ।
कहिलेकाहीँ भाइरस संक्रमका कारण पनि अण्डकोष सुकेको हुन सक्छ। हाँडेरोग भाइरसका कारणले हुन्छ। यो रोग लागेको बेला भाइरस संक्रमण भई पेटको माथिल्लो भाग तथा अण्डकोष सुन्निने, दुख्ने हुन्छ र पछि अण्डकोष सुक्दै गई पहिलेको आकारभन्दा सानो हुन सक्छ। त्यसकारण हाँडेरोग भएको बेला अण्डकोष दुखेमा, सुन्निएमा तुरुन्तै डाक्टरलाई भेटिहाल्नुपर्छ।
यस्तै शुक्रकीटहरु अण्डकोषबाट लिंगतर्फभएर आउने नली विभिन्न कारणले टालिन सक्छ। कुनै पुरुषलाई टी.बी. भएमा टी.बी.का कीटाणुहरु संक्रमण भई शुक्रवाहिनी नली टालिन सक्छ। यस्तै सिफलिस, गनोरिया, एचआईभी/एड्स आदि यौनसंर्सगबाट सर्ने यौनजन्य रोगका कारण पनि सन्तान उत्पादनमा बाधा पुग्न सक्छ। एड्सबाहेक अन्य रोगको उचार गरी सन्तान प्राप्त गर्न सकिन्छ। यौनजन्य रोगहरु पहिले नै लागेर निको भइसकेको भए तापनि ती रोगका कीटाणुले शुक्रवाहिनी नलीको प्वाल साँघुरो पार्ने वा टाल्ने काम गरेको हुन सक्छ। उपचारपछि यस्ता प्वाल खोल्न सकिन्छ।
पुरुषहरुमा सन्तान उत्पादन क्षमता नहुनुका केही अज्ञात कारणहरु छन्। यी अज्ञात कारणहरुबाहेक उल्लिखित अधिकांश समस्याको उपचार गरी समाधान निकाल्न सकिन्छ। त्यसकारण बाँझोपनको समस्या देखिनासाथ सम्बन्धित स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गरी उपचार गरिहाल्नुपर्छ।
महिलामा बाँझोपनको कारण
डा. श्रीवास्तवका अनुसार महिलामा बाँझोपन आउनुका मुख्य कारणहरुमा डिम्बको विकास समयमै हुन नसक्नु, अनियमित महिनावारी, डिम्बवाहिनी नलीको विकास हुन नसक्नु तथा रोगका कारण साँघुरिनु वा टालिनु हुन्।
डिम्बवाहिनी नली बन्द हुनुमा नलीभित्र गाँठाहरु आउनु, टी.बी.लगायत अन्य विभिन्न यौनरोगको संक्रमण पनि हुन सक्छ। यस्ता रोग लाग्नासाथ उपचार गरेमा समस्या नै आउँदैन। समस्या आइसकेको अवस्थामा बेलैमा उपचार गरी सन्तान प्राप्त गर्न सकिन्छ।
असमयमै महिनावारी बन्द भएमा वा अनियमित भएमा तुरुन्त उपचार गर्नुपर्छ। यसले भविष्यमा बाँझोपन निम्त्याउन सक्छ। विवाहअघि नै महिनावारी अनियमित भएका युवतीहरु पनि अहिले आफ्नो क्लिनिकमा उपचार गराउन आइरहेको र यसले भविष्यमा आउन सक्ने बाँझोपनको समस्यालाई घटाउने डा. श्रीवास्तवको भनाइ छ। उहाँका अनुसार गर्भाधानका लागि मुख्य भूमिका खेल्ने अण्डको विकास समयमै नुहने समस्या बाँझोपनको प्रमुख कारणमध्ये रहेको छ। यसको पनि उपचार गरी समाधान गर्न सकिन्छ।
साथै असुरक्षित गर्भपतन पनि बाँझोपनको कारण बनिरहेकाले आवश्यक परेको बेला सुरक्षित तथा स्वीकृत्रि्राप्त संस्थामा गई गर्भपतन गराउनुपर्छ। असुरक्षित गर्भपतन गराउँदा अण्डवाहिनी नली टालिने, पाठेघरमा प्वाल पर्ने भई भविष्यमा गर्भ नै नरहने हुन सक्छ।
यसबाहेक केही अज्ञात कारणहरु पनि हुन सक्छन्। सामान्यतया बाँझोपनको उपचार गरी सन्तान प्राप्त गर्न सकिन्छ तर उपचारमा ढिलाइ गर्नु हुँदैन र जथाभावी उपचार गराउनुभन्दा सम्बन्धित विशेषज्ञकहाँ नै परीक्षण तथा उपचार गराउनु उचित हुन्छ।
नेपालका पुरुष तथा महिलामा बाँझोपन देखिनुको एउटा कारण पोषणयुक्त खानाको कमी पनि हो। प्रजनन स्वास्थ्य राम्रो बनाउनका लागि पोषणयुक्त खानामा जोड दिनुपर्छ। पोषणयुक्त खाना भन्नाले रंगीचंगी र खोलमा प्याकिङ गरिएका सहरिया खाना भन्ने धेरैलाई भ्रम छ। तर स्थानीय रुपमा पाइने मकै, कोदो, गहुँ, फापर, कर्कलो, विभिन्न हरिया साग र तरकारीहरु, फलफूल, पाकेको फर्सी, भटमास, दाल आदि गेडागुडी अझ पोषिला हुन्छन्। यसका साथै मासु, माछा, अण्डा दूध पनि पोषणयुक्त खाद्यवस्तु हुन्। गाउँघरका धेरै मानिसले घरको कुखुरा, अण्डा, मेवा, केरालगायत मौसमी फलफूल, साग, तरकारी, दूध घिउ बेचेर सहरका भिटामिन, हर्लिक्स, चाउचाउलगायत विभिन्न खाद्यवस्तु किनेर उपभोग गरेको देखिन्छ। यो ज्यादै गलत विश्वास हो।
साथै लागूपदार्थको दुर्व्यसन, धूमपान, मादकपदार्थको अधिक सेवनले पनि बाँझोपनको समस्या निम्त्याउन सक्ने भएकाले यस्ता कुलतबाट पनि बच्नुपर्छ। टी.बी. र यौनजन्य रोगहरुको बेलैमा उपचार गराएमा धेरै हदसम्म बाँझोपनबाट बच्न सकिन्छ।
बाँझोपनको उपचार
सम्बन्धित चिकित्सकहरुका अनुसार अधिकांश बाँझोपनको उपचार हुन्छ। अझ छिटो गर्न सके उपचार प्रभावकारी पनि हुन्छ, तर उपचार गराउन दम्पती नै जानुपर्छ। बाँझोपनको शंका हुनासाथ नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा परामर्श गरी स्त्रीरोग विशेषज्ञकहाँ जँचाउनु राम्रो हुन्छ। त्यसमा पनि बाँझोपनको उपचारमा संलग्न विशेषज्ञकहाँ उपचार गराउनु बढी प्रभावकारी हुन्छ।
परिवार स्वास्थ्य महाशाखाकी स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. शीलु अर्यालका अनुसार सबै सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरुबाट प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी सामान्य परामर्श सेवा पाइने भए तापनि उपचारात्मक सेवा अञ्चल तथा क्षेत्रीय अस्पतालहरुबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। यसका साथै प्रसूति गृह थापाथलीमा बाँझोपनसम्बन्धी विशेषज्ञ सेवा प्राप्त गर्न सकिन्छ। यहाँ बाँझोपनसम्बन्धी क्लिनिक सञ्चालित छ।
सरकारले प्रजनन स्वास्थ्यका आठवटा मूल विषय तथा क्षेत्रहरु तोकेको र त्यसमा बाँझोपन (Sub fertility) समावेश भए तापनि उपचारात्मकबाहेक अन्य सेवा उपलब्ध गराएको छैन। तर निकट भविष्यमा नै २४ वटा जिल्लामा स्वास्थ्यकर्मीहरुलाई तालिम दिएर यससम्बन्धी परामर्श दिने, तहगतरुपमा सुविधाअनुसार सेवा दिने तयारी गरिएको डा. शीलु अर्यालले जानकारी दिनुभएको छ।
यस्तैगरी नेपाल परिवार नियोजन संघले आफ्ना कार्यक्रम भएका ३२ वटा जिल्लामा ६५१ वटा क्लिनिकहरुमा प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या लिएर आउनेहरुलाई परापर्श दिने र आवश्यकतानुसार विशेषज्ञ भएका ठाउँमा पठाउने गरेको संघका कार्यक्रम निर्देशक डा. गिरिधारी शर्मा बताउनुहुन्छ। उहाँका अनुसार सन् २००६ मा संघको क्लिनिकहरुमा सेवा लिन आएका १३ लाख सेवाग्राहीमध्ये करिब २० हजार ८ सय जनालाई बाँझोपनसम्बन्धी परामर्श दिइएको थियो।
त्यस्तैगरी स्त्रीरोग विशेषज्ञ भएका विभिन्न निजी अस्पताल तथा नर्सिङहोमहरुबाट पनि बाँझोपनसम्बन्धमा परामर्श तथा उपचार सेवा प्राप्त गर्न सकिन्छ। काठमाडौंका निःसन्तान केन्द्र र ओम अस्पतालले बाँझोपनको उपचारमा विशेषज्ञ सेवा उपलब्ध गराइरहेका छन्। अन्य औषधि उपचारबाट सन्तान प्राप्त नभएका अवस्थामा यी दुई स्वास्थ्य केन्द्रबाट आईभीएफ (टेस्टट्युब बेबी) प्रविधिको सेवा पनि लिन सकिन्छ। यी स्वास्थ्य केन्द्रमा टेस्टट्युब बेबी सेवा लिएर पनि धेरैले सन्तान प्राप्त गरिरहेका छन्।
महिलाहरुको अण्डवाहिनी नली बन्द भई बाँझोपन भएको अवस्थामा नलीको अप्रेसन गरी खोल्ने प्रयास भएको पनि पाइन्छ। यो विधि खर्चिलो भए तापनि त्यति प्रभावकारी नभएकोले निःसन्तान केन्द्रले यसको वैकल्पिक उपचारका रुपमा अप्रेसन नगरी नली खोल्ने उपचार पद्धति सुरु गरेको केन्द्रका प्रमुख डा. उमा श्रीवास्तव बताउनुहुन्छ।
बाँझोपनको सामान्य उपचार त्यति खर्चिलो नभए पनि यसको विशेषज्ञ उपचार अलि खर्चिलो छ। त्यसैले कतिपय दाम्पतीले उपचार सुरु गरे पनि उपचार बीचैमा छोड्ने गरेको डा. श्रीवास्तव बताउनुहुन्छ। उपचार गर्दा सबै परीक्षण नगरी हुँदैन। यसले बिरामीलाई भार पर्ने भएकाले यस्ता समस्या परेकालाई सरकारले पनि केही सहयोग गर्नुपर्ने डा. श्रीवास्तवको धारणा छ।
चाहेको बेला गर्भधारण गर्नु, सन्तान जन्माउन पाउनु महिलाको मौलिक अधिकार भएझैं सन्तान नभएका अवस्थामा सन्तान प्राप्तिको उपाय खोज्न पाउनु पनि महिलाको अधिकार हो। त्यसकारण बाँझोपनका कारण सन्तान प्राप्त नभएमा दम्पतीले समयमै उपचार सेवा लिएर सन्तान प्राप्तिको अवसर उपयोग गर्नुपर्छ। बाँझोपन पुरुष र महिला दुवै वा कुनै एक जनामा भएको स्वास्थ्य समस्याका कारण हुने भएकाले दम्पतीले नै स्वास्थ्य परीक्षण गरी उपचार गर्नुपर्छ। बाँझोपनको रोकथाम तथा उपचारका लागि सरकारले पनि विशेष कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्न आवश्यक छ।

April 21, 2010 Posted by | Health | Leave a comment

Specialists Designed a Fetal Monitoring Device that Tracks a Baby’s Position and Movement in the Womb


High risk pregnancy specialists designed a fetal monitoring device that tracks a baby’s position and movement in the womb, as well as baby and mother heart rates. The device is capable of collecting data for up to 24 hours and is portable and wearable–about the size of a mobile phone. It uses five electrodes placed around the mother’s stomach that enable it to detect electrical signals. Specially designed software then separates mother and baby heartbeats. The data is stored on a USB that doctors can access at any computer–allowing them to note any signs of danger early on.Every mother-to-be wants to deliver a healthy baby, and doctors use large ultrasound monitors to check the health of unborn babies. Now, a new cell phone sized device keeps watch on unborn babies around the clock.

 

Whether you’re an experienced mom who can look back at pregnancy and smile or a new mother-to-be, all women want to deliver a healthy baby.

 

OBGYN doctors often use ultrasound to monitor a baby’s heart rate and look for any signs of danger, but it’s not a perfect technology. For high-risk pregnancies, specialists want to monitor the baby more closely.

 

“It doesn’t tell you very much about fetal movement, it doesn’t tell you anything about maternal well-being and it doesn’t monitor the uterus,” said Ahmet Baschat, M.D., a high risk pregnancy specialist at University of Maryland Medical Center in Baltimore, Md.

 

The new device monitors both mother and baby’s heart rates, detects a baby’s position and movement and monitors uterus contractions — all in one hand-held, portable, wearable device.

 

“It’s much more convenient,” Dr. Baschat said. “You can carry it under your clothes. You can have the device hanging in a belt just like a mobile phone.”

 

Five electrodes placed on the mother’s belly pick up electrical signals just like an EKG for heart monitoring. The monitor stores the information on a USB device that doctors can read off any computer. The monitor can spot danger signs earlier, giving doctors time to intervene and help save lives.

The monitor can be worn for an extended amount of time. Its portability makes getting around easier for impatient moms-to-be. In the future, doctors intend to use the monitor for home use to wirelessly transmit health information on mother and baby to doctors’ offices.

 

WHAT IS ULTRASOUND? Sound is a pressure wave that causes the air around it to vibrate. The rate at which these fluctuations occur determines a sound wave’s frequency. The human ear has an impressively broad range of sound frequencies that it can hear — everything from a whisper to the roar of a jet engine — but ultrasound uses such high frequencies (between 1 and 5 megahertz) that the fluctuations in the pressure wave are too fast for us to detect. Ultrasound uses principles similar to RADAR and SONAR, except that the medium doing the reflecting is the human body. Ultrasound machines transmit high-frequency sound pulses into the body using a probe. The sound waves travel through the body and bounce off any boundaries, such as between fluid and soft tissue, tissue and bone. Some of the sound waves are reflected back to the probe, while others travel further through until they bounce off another boundary. All the reflected waves are recorded by the machine, which then calculates the distance each sound wave traveled based on how long it took the sound wave’s echo to return. This data is used to form a two-dimensional image based on the distances and intensities of those echoes.

 

ABOUT PREEMIE BRAIN DAMAGE: Roughly half of premature births show subtle abnormalities in the brain that may be linked to later developmental problems. Yet it is often difficult to spot this damage early with traditional ultrasound; often problems don’t become apparent until around 10 months of age. The possible causes of brain damage in premature infants are not fully established, but include infection stemming from the wall of the uterus or placenta; the inability of an immature cardiovascular system to pump enough oxygen-rich blood to the brain; and an inflammatory response at birth. The Monica AN24provides the kind of data that helps doctors spot danger signs earlier, allowing them to respond quickly when necessary.

August 5, 2009 Posted by | Health | Leave a comment

Swine Flu: Public Health Emergency Declared


The World Health Organization (WHO) reports that the current situation regarding the outbreak of swine flu is evolving rapidly. As of April 27, 2009, the United States Government has reported 40 laboratory confirmed human cases of swine influenza A (H1N1), with no deaths. Mexico has reported 26 confirmed human cases of infection with the same virus, including seven deaths. Canada has reported six cases, with no deaths, while Spain has reported one case, with no deaths.

For its part, the U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) reports that it is working very closely with officials in states where human cases of swine influenza A (H1N1) have been identified, as well as with health officials in Mexico, Canada and the World Health Organization. This includes deploying staff domestically and internationally to provide guidance and technical support.

The CDC activated its Emergency Operations Center to coordinate the agency’s response to this emerging health threat, and yesterday the Secretary of the Department Homeland Security, Janet Napolitano, declared a public health emergency in the United States. This will allow funds to be released to support the public health response. CDC’s goals during this public health emergency are to reduce transmission and illness severity, and provide information to assist health care providers, public health officials and the public in addressing the challenges posed by this newly identified influenza virus. To this end, CDC has issued a number of interim guidance documents in the past 24 hours.

In addition, CDC’s Division of the Strategic National Stockpile (SNS) is releasing one-quarter of its antiviral drugs, personal protective equipment, and respiratory protection devices to help states respond to the outbreak. Laboratory testing has found the swine influenza A (H1N1) virus susceptible to the prescription antiviral drugs oseltamivir and zanamivir. This is a rapidly evolving situation and CDC will provide updated guidance and new information as it becomes available.

CDC is recommending everyday actions that people can take to stay healthy:
Cover your nose and mouth with a tissue when you cough or sneeze. Throw the tissue in the trash after you use it.
Wash your hands often with soap and water, especially after you cough or sneeze. Alcohol-based hands cleaners are also effective.
Avoid touching your eyes, nose or mouth. Germs spread that way.
Try to avoid close contact with sick people. Influenza is thought to spread mainly person-to-person through coughing or sneezing of infected people.

If you get sick, CDC recommends that you stay home from work or school and limit contact with others to keep from infecting them.

Swine flu is a respiratory disease of pigs caused by type A influenza that regularly causes outbreaks of influenza among pigs. Swine flu viruses do not normally infect humans; however, human infections with swine flu do occur, and cases of human-to-human spread of swine flu viruses have been documented.

The public health emergency declaration is available at http://www.hhs.gov/secretary/phe_swh1n1.html. For information on swine flu, visit http://www.cdc.gov/swineflu.

WHO advises no restriction of regular travel or closure of borders. It is considered prudent for people who are ill to delay international travel and for people developing symptoms following international travel to seek medical attention, in line with guidance from national authorities.

There is also no risk of infection from this virus from consumption of well-cooked pork and pork products. Individuals are advised to wash hands thoroughly with soap and water on a regular basis and should seek medical attention if they develop any symptoms of influenza-like illness.

Source Internet

June 30, 2009 Posted by | Health | Leave a comment

4 Secrets Of Wonderful Sex


Want to have a rocking bedroom life with your partner? Well, a new book that can unlock your passion potential might just be of great help.

The 4 Secrets Of Amazing Sex by Georgia Foster and Beverley Anne Foster talks about body as well as mind, when it comes to sex.

“We focus on the mind as much as the body,” the Sun quoted Georgia as said.

“It’s not a book about sexual positions. Anyone can have sex, but to have amazing sex, your mind needs to be participating,” Georgia added.

The four secrets of amazing sex are:

1. Seduction –“The first secret deals with how to sustain a heady passion with your partner. Most people assume they need to be seduced to feel sexy – wrong! We first create the desire in our own mind. It’s your responsibility to understand what turns you on. It’s about taking notice of how you are feeling – not expecting a partner to immediately trigger sexual feeling.”

2. Sensation – “The second secret is all about the six senses. Absorb the energy between you and your partner, as well as remembering smell, touch, sound and taste. The six senses are often overlooked in our busy lives, but without them sex is dull.”

3. Surrender –  “The third secret is when you feel safe to surrender to your partner and have sex. Thanks to secrets one and two, your mind is ready and your senses alive. You need to feel you want to be there and your mind is present to feel connected to your partner.”

4. Reflection – “If you’ve had fun with the first three secrets, reflection is about looking back on the experience and feeling you want to do it all again. If the experience is bad, people will look back on it negatively and may avoid a repeat performance and lack confidence.”

June 15, 2009 Posted by | Health | Leave a comment

6 Facts About The Female Orgasm


While the female orgasm has been the subject of so many myths and folk beliefs, scientists are trying their best to know more about the mystery behind the phenomenon.

And now, after some intense field research, a team of experts have uncovered six facts about the female orgasm, as revealed by modern science, reports New Scientist magazine.

The six facts are as follows:

The G spot is real

The G spot is a small region in the vagina that, if stimulated, can produce wildly intense orgasms — or so goes the popular claim. But, since decades, strong evidence for the region’s existence was harder to find than the spot itself.

However, in 2008, an Italian research team solved the mystery after they found anatomical differences between women who could have G-spot orgasms and women who couldn’t. And since then, researchers have since begun teaching women with G spots how to put them to use.

The brain switches off

It’s folk wisdom that people can’t think straight when they have sex on their minds, and a brain scanning study showed that many areas of women’s brains were deactivated during orgasm, including those involved in emotion.

Many women can’t have orgasms

According to a 1999 survey, around 43 percent of women in the US have some sort of problem with their sex lives.

Female sexual dysfunction (FSD) is so common that the very idea that it is a medical disorder has come under attack and thus efforts to develop drugs to treat it are underway.

Genes affect orgasm frequency

According to the first genetic study of the female orgasm, up to 45 percent of the variation in women’s ability to have them could be down to genes.

Many women never have orgasms during intercourse, and some also cannot have them through masturbation. Some of this may be down to external factors like upbringing, but the study showed the genetic factor is significant.

Technology can help

Perhaps the most extreme solution for sexual dysfunction among women is the so-called ‘orgasmatron’ — an implant inserted into the spinal cord, which stimulates the user when switched on via a remote control.

Despite an initial struggle to find subjects for clinical testing, the device is now in development.

June 15, 2009 Posted by | Health | Leave a comment

Value of Chinese Herbs


The use of herbs in China, developed over thousands of years, is intimately tied into the balancing of energies in the body.

They are often used as preventative medicine and taken regularly to build up and strengthen a person’s constitution.

When a person is already sick, herbs are usually prescribed based on a thorough diagnosis involving many factors, in addition to any specific symptomatic condition.

The action of the herbs is sometimes described in terms of what they do. For example: “warming and invigorating,” “cooling and calming,” or “removing damp from the spleen.”

The use of herbs is both an art and a science. Generally, they tend to have a slower and gentler effect than other techniques, and, for this reason, they are used for long-term treatment of chronic conditions, rather than in emergency situations.

Their function is usually to right an imbalance, or regulate an organ in much the way that an acupuncturist would use a needle. Because some people do not like to be needled, they prefer herbs, but then they have to deal with the taste of the herbs, which can be unpleasant.

Tonic herbs are often combined to make soups, which provide nourishment and gentle stimulation to organs. The soups may be simmered from one to three hours.

Herbs can be classified according to their tonifying capabilities. Yang, or energy tonics, are those like ginseng, licorice or astragalus. Yin, or blood tonics, include herbs such as dong quai and tienchi.

A number of books in the catalog list various important herbs and discuss the principles for using them. Since selection of herbs can be complex, it is best to obtain them from a competent source.

Herbs are highly regarded in China, not only for their curative powers, but also for building up energies in the organs and throughout the body. In this sense, they complement physical exercises such as T’ai Chi Ch’uan.

June 10, 2009 Posted by | Health, Herbs | Leave a comment

1500 Aids Victims


Above 1500 aids victims found in Far Western Region of the country. 549 victims are in Doti. Not only with sex but also with giving or taking blood and in saloon AIDS can be transferred in Doti. Due to the boarder area and being average income of people poor in the region they goes to India and while returning back most of them have HIV positive. 179 people are taking ARB in Doti. About 165 children are suffering from HIV positive; found from the research from different sources. Children suffering from AIDS in this zone have HIV positive before their birth. Every month about 300 people comes to check HIV in ART health centre and among them 40-45 are positive. 45 had died due to AIDS and among them 18 are from Doti; known from the record of Seti Hospital.

June 3, 2009 Posted by | Health | Leave a comment

Healthy Eating for Children


Getting children to eat can be a battle all on its own. Then add eating healthy and most parents throw their hands up in the air declaring it to be next to impossible.

Here you will learn tips for helping your children to eat and to eat healthy. It is not as impossible as you might think. The best way to develop healthy eating habits is to start when they are toddlers. The common sense rule of: start as you mean to go on. However, for those of us who realize too late the impact of junk food and unhealthy eating has had on our children, read on.

Two requirements For Healthy Eating

The number one requirement for your children to eat healthy is to ensure that there are healthy foods in the house. That means fridge, freezer and cupboards are stocked with healthy food choices. We won’t go so far as to say remove all of the junk food, but then again if you really want your children eating healthy removing the junk food means removing the option of eating unhealthy at least at home!

The second requirement for your children to eat healthy is for you to set the example. Our children today no longer tolerate the rule of do as I say, not as I do. That style of parenting went out a long time ago. If you continue to try this style of parenting don’t be surprised when your children follow your example.

7 Tips For Healthy Eating

Tip #1

Involve your children in meal planning. This work especially well for picky eaters. Giving your chi ldren choice often eliminates mealtime struggles. This does not mean that your children determine what the household will eat for every meal. Rather it means that they are a contributing member of the family and that their opinions are important. This sends a very strong message to children. Allow your child to choose one dinner per week for the family.

Tip #2

Tip #6

 

In your fridge keep a ready to eat fruit tray. Peal a couple of oranges and break into slices, grapes red and green, pineapple wedges and kiwi. Make the tray up with fruits that will be eaten and will not turn brown once cut up. They key for many kids is adding a fruit dip which is very easy to make. Purchase a container of cool whip lite and let it defrost. Add a package of your favourite crystal lite (single serving). My children love their dip made with the strawberry, orange banana crystal lite. Mix and serve. You will watch the fruit disappear!

Tip #7

Mix in veggies where they can’t see them.

If you are worried that your children are not getting enough vitamins and minerals naturally through their diet make sure to consult your family doctor. They may recommend taking a multi-vitamin supplement. You can also use vitamin supplements called greens in your cooking, follow directions and add to your cooking. Always consult a doctor before having your children take a multi-vitamin or cooking with vitamin and mineral supplements. This is not meant to be medical advice.

Involve your children in meal preparation. Children are much more likely to eat something that they have prepared. Being involved in meal preparation can be as simple as gathering items needed from the fridge and cupboards. They can measure ingredients, peel vegetables, grate cheese, pour sauces or preheat the oven.

Tip #3

Use child friendly recipes. Child friendly recipes usually have no more than three to five steps and involve common foods found in most households. There are many websites that dedicate a recipe section to child friendly recipes. Simply do a web search on child or kid friendly healthy recipes and your choices are endless. Chatelaine’s website you can actually search for healthy kid friendly recipes by entering the information into their drop box.

Tip #4

On your dinning room or kitchen table keep a basket with ready to eat fruit. Oranges, Banana’s and washed apples. You would be surprised how often foods even healthy ones are eaten when you walk past them and don’t have to go looking.

Tip #5

In your fridge keep a ready to eat (washed and cut up) try of: baby carrots, celery sticks and cauliflower and broccoli florets with dip. Keep your dip healthy by making your own. Better yet let your children make the dip. All you need to purchase is a container of lite sour cream and add one pouch of onion soup mix, stir together and place in the fridge covered with your veggies. For a quick dip try using your favourite salad dressings ranch or cucumber salad dressing are my families favourite for dipping veggies. You can always put this on the table with dinner. Many children who do not like cooked veggies love them raw!

May 27, 2009 Posted by | Health | Leave a comment

Panic Attack


In today’s modern world, where levels of stress and strain are on an increasing high, panic and anxiety attacks are growing in number. But what exactly is a panic attack? Panic attacks refer to instances when feeling of terror and anxiety reaches extreme high levels in a person and the person suddenly feels surrounded by feelings of intense fear and unnecessary worry. Stress is one of the major trigger for a panic attack. Given below are some of the common symptoms of panic attack.

When you suffer from a panic attack, you experience symptoms like increased heart beat, something which happens after an intense workout. The heartbeats suddenly start racing and even skipping. Some people also experience chest pain and discomfort along with pounding heartbeats and palpitation, making people think they are suffering from a heart attack.

Panic attacks bring with it a number of symptoms. Along with the above given symptoms, panic attacks are also characterized by loss of breath and difficulty in breathing, nervous shaking and trembling of a person as he gets caught by unknown terror and anxiety. The person affected experiences varying emotions of fear, fright, and anxiety at the same time. Headaches, nausea and sweating are some other symptoms of panic attack. Some people also display symptoms like chills or hot flashes and numbness or a tingling like feeling in some portions of the body.

May 22, 2009 Posted by | Health | Leave a comment

बच्चाहरुमा हुने श्वास-प्रश्वास रोग


(डा. सुनिता पराजुली)

पाँच महिनाको एक शिशुलाई दुइ दिनदेखि रुघाखोकीले च्याप्नुका साथै ज्वरो पनि आएको थियो । छिटो-छिटो सास फर्ेने समस्याले पनि सताएकाले उसलाई उपचारका लागि जिल्ला अस्पतालमा ल्याइएको थियो ।

अस्पतालको र्इमर्जेन्सी कक्षमा ल्याइएको उक्त शिशुको सास फर्ेने गति तीव्र थियो भने कोखा पनि हानेको थियो । बच्चालाई निमोनिया भएको निदान गरी केही दिन भर्ना गरेर उपचार गरेपछि स्वास्थ्यमा सुधार भएकाले घर पठाइयो ।

यस्तै आठ महिनाको अर्को बच्चालाई एउटा प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा सात दिनदेखि ज्वरो, रुघा, खोकी र पखाला लागेको भनी उपचार गर्न ल्याइएको थियो । जाँच गर्दा बच्चाको श्वास-प्रश्वासको गति अति नै तीव्र रहेको, कोखा हानिरहेको, बच्चा सिता· र सुस्त भएको थियो ।

बच्चा केही खान वा आमाको दूध चुस्न नसक्ने अवस्थामा थियो । उसलाई तत्काल अक्सिजन र बाफ दिनेजस्ता प्राथमिक उपचार गरे पनि नसा नभेटिएकाले नसाबाट औषधि दिन भने सकिएन । शिशुहरु अति बिरामी भएको, पखाला लागेको बेला नसा खोली औषधि दिन गाह्रो हुन्छ । यस्तो अवस्थामा शिशुलाई काठमाडौंको बालअस्पताल वा बढी सुविधा भएको अन्य अस्पतालमा लैजान नै उपयुक्त ठानी बाबुआमालाई सल्लाह दिइयो । तर यो सल्लाहलाई उनीहरुले गम्भीरतापर्ूवक लिएनन् । उनीहरुले उल्टै देवी-देवता रिसाएका हुन्, अस्पतालले केही गर्न सक्दैन भन्दै बच्चालाई फर्काई घर लैजाने निधोे गरे । सुविधा सम्पन्न अस्पतालमा लान नसके त्यही स्वास्थ्य केन्द्रमा भए पनि राखी सक्दो उपचार गर्ने सल्लाह दिँदा पनि शिशुलाई फुकफाक नै गर्ने भनेर गाँउतिरै लिएर हिँडे ।

बच्चाहरुलाई श्वास-प्रश्वासको रोगको लक्षण देखा परेमा समयमै अस्पताल, स्वास्थ्य केन्द्र वा स्वास्थ्य कार्यकर्ताकोमा लगेर उपचार गर्न सकिन्छ । तर जनचेतनाको कमीलगायतका कारणले गर्दा रोग लागे पनि अस्पतालमा ढिला ल्याउने प्रवृत्ति छ । अझ कतिपय ग्रामीण क्षेत्रमा त देवी-देउता लाग्ने र धामी-झाँक्रीले रोग निर्मूल पार्छ भन्ने विश्वास विद्यमान छ । नेपालका कैयन् गाउँमा यसरी सामान्यभन्दा सामान्य उपचार नपाएर थुपै्र बालबालिकाको ज्यान गएको तथ्यांकले देखाएको छ ।

श्वास-प्रश्वास

पाँच वर्षुनिका बालबालिकामा हुने अधिकांश मुत्युको मुख्य कारण निमोनिया हो । श्वास-प्रश्वास रोगको कारणले मात्र विश्वमा करिब २१ लाख बालबालिकाको ज्यान जाने गरेको छ । यसरी मर्नेहरुमा ९० प्रतिशतभन्दा बढी विकासोन्मुख राष्ट्रहरु पर्छन् । नेपालमा करिब २४ हजारभन्दा बढी बच्चाहरु निमोनियाको कारणले मर्ने अनुमान गरिएको छ । बालस्वास्थ्य महाशाखाका अनुसार प्रत्येक वर्षनेपालमा पाँच वर्षुनिका बच्चाहरु करिब पाँच पटक बिरामी पर्छन् भने प्रतिहजार बच्चामा ३ सय जनालाई हरेक वर्षनिमोनिया हुने अनुमान छ । यीमध्ये सबैभन्दा धेरै रोगचाहिँ एक वर्षुनिका बच्चाहरुलाई लाग्ने गरेको पाइएको छ ।

सामान्य रुघाखोकी

रुघाखोकी सामान्य रोग हो । यसमा औषधिको आवश्यकता पर्दैन । घरेलु उपचार गरे मात्र पुग्छ । यसका लक्षणहरुमा खोकी लाग्नु, नाकबाट पातलो सिँगान बग्नुको साथै ज्वरो पनि आउन सक्छ । तर हेलचेक्र्याइँ गरेमा भने बच्चालाई निमोनिया हुन सक्छ । नाकमा सिँगान जमेको भए सफा कपडाको टुक्राले अथवा नुनपानीमा चोबेर सिँगान निकालिदिने, बच्चालाई न्यानो पारिराख्ने तर नगुम्स्याउने, पटक-पटक आमाको दूध खुवाइरहने, ६ महिनाभन्दा बढी उमेरका बच्चामा साबिकभन्दा बढी झोल पदार्थ र खानेकुरा पटक-पटक गरी खुवाउनर्ुपर्छ ।

यसैगरी घाँटीलाई आराम दिन घरेलु उपचार अदुवा, बेसार, तुलसीको पात आदि राखेर पकाएको पानी खुवाउने, बच्चाले छिटो-छिटो सास फेरेको छ कि अथवा उसको कोखा हानेको छ कि भनी हर्ेने, बच्चालाई चिसो, धूलो र धूवाँबाट बचाउने गर्नुपर्छ । यी अति सामान्य लाग्ने घरेलु उपचार गरे बच्चालाई निमोनिया हुनबाट बचाउन सकिन्छ ।

निमोनिया

निमोनिया भनेको फोक्सोको संक्रमण भई हुने रोग हो । नेपालमा बालमृत्युको सबैभन्दा प्रमुख कारण निमोनिया नै हो । छिटो सास फेर्नु निमोनिया भएको बच्चामा देखिने पहिलो लक्षण हो । निमोनिया भए/नभएको थाहा पाउन बच्चाले प्रतिमिनेट कति पटक सास फर्ेछ भनी गन्नर्ुपर्छ । दुइ महिनाभन्दा कम उमेरको बच्चाले एक मिनेटमा ६० वा सोभन्दा बढी पटक सास फेरेमा र दुइ महिनादेखि पाँच वर्षम्मको बच्चाले ५० वा सोभन्दा बढी पटक सास फेरेमा निमोनिया भएको बझ्नर्ुपर्छ । यस्तो भएमा तुरुन्तै स्वास्थ्य संस्था वा स्वास्थ्य कार्यकर्ताद्वारा उपचार गराउनर्ुपर्छ । यदि यसो नगरेमा बच्चाको अवस्था ब्रि्रेर कडा निमोनिया भई मृत्युसमेत हुन सक्छ ।

दुइ महिनादेखि पाँच वर्षम्मको बच्चाले छिटो-छिटो सास फेरेमा, कोखा हानेमा, धेरै सुतिरहने अथवा ब्युँझाउन गाह्रो भएमा, झोल कुराहरु पिउन नसकेमा, आमाको दूध राम्ररी खान नसकेमा, कडा कुपोषण भएमा तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा लानर्ुपर्छ । साथै ज्वरो आएमा, सिता· भएमा, नाइटो पाकेमा र छालामा पीपले भरिएका फोकाहरु भएमा पनि उपचारका लागि स्वास्थ्य संस्थामा लानर्ुपर्छ । समयमै उपचार गरेमा बच्चालाई बचाउन सकिन्छ ।

श्वास-प्रश्वास रोगको रोकथामका लागि परिवारले केही निश्चित उपायहरु अपनाउन जरुरी छ । बच्चालाई एक वर्षो उमेरभित्रै सबै खोपहरुको मात्रा पूरा गर्नुपर्छ । बच्चा ६ महिना नहुन्जेलसम्म आमाको दूध मात्र खुवाउनर्ुपर्छ । त्यसपछि आमाको दूधका साथै थप पौष्टिक खानेकुरा पनि खुवाउन जरुरी हुन्छ । तेल-घिउ मिसिएको खाना, माछा-मासु तथा फलफूल ख्वाउने गर्नुपर्छ । बच्चालाई धूलो, धूवाँ र चिसो वातावरणबाट बचाउने र जाडो वा गर्मीमा सुहाउँदो कपडा लगाइदिने गर्नुपर्छ । बच्चालाई न्यानो गरी राख्नर्ुपर्छ तर हावा आउन, जान सक्ने कोठामा राख्नर्ुपर्छ । बच्चालाई भान्सा भएको कोठामा नराख्ने, मट्टीतेलको गन्धबाट जोगाउने, भान्छाको धूवाँलाई बाहिर निकाल्ने उपयुक्त व्यवस्था गर्ने र बच्चाको सामुन्ने चुरोट-बिँडी खाने गर्नुहुँदैन । त्यस्तै तीनदेखि पाँच वर्षो फरकमा बच्चा जन्माउने गर्नुपर्छ ।

शिशुलाई निमोनियाजस्ता रोगहरुबाट बचाउन र रोग लागेमा उपचार गरी निको पार्न सरकारी तवरबाट केही प्रयासहरु गरिएका छन् । स्वास्थ्यकर्मीहरुलाई श्वास-प्रश्वास रोगका सम्बन्धमा प्रशिक्षण दिने, ग्रामीणस्तरमा सो बारेमा शिक्षा दिनेेेजस्ता कार्यक्रमहरु निकै पहिलेदेखि सञ्चालित छन् ।

यसबाहेक समुदायमा आधारित बालरोगको एकीकृत व्यवस्थापन कार्यक्रम स्वास्थ्य मन्त्रालयअर्न्तर्गत बालस्वास्थ्य महाशाखाले सञ्चालन गरेको छ । यो कार्यक्रममा मुख्यतया निमोनिया समयमै निदान गर्न टाइमरको प्रयोग -श्वास-प्रश्वासको गति पत्ता लगाउन) र निमोनिया भएमा कोटि्रम (Cotrimoxazole) को प्रयोग गर्न स्वास्थ्यकर्मीहरुलाई तालिम दिने गरिएको छ । यो कार्यक्रम यस वर्षेखि ७५ जिल्लामा सुरु भइरहेको छ । स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरु स्वयम्ले पनि दिन सक्ने यो औषधिका कारण निमोनियाबाट हुने मृत्युदर कम हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

May 22, 2009 Posted by | Clinic, Health | Leave a comment